Proje Hakkında:
Yenilenebilir Enerji Kooperatiflerinde Hukuki Altyapının Geliştirilmesi başlıklı bu proje, TÜBİTAK tarafından 3005 - Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında desteklenmektedir (Proje no: 424K258)
Proje Özeti:
Yenilenebilir enerjiye geçiş süreci, yenilenebilir enerji üretimi konusunda alternatif modelleri beraberinde getirmiştir. Bu konuda dikkat çeken modellerden birisi de, enerji tüketicilerinin emek ve sermayelerini birleştirerek kendi üretim tesislerini kurmaları ve ürettikleri enerji ile kendi ihtiyaçlarını karşılamalarıdır. Bu modele en uygun hukuki form ise, kooperatiflerdir. Zira kooperatifler, özü itibariyle, ortaklarına belirli ekonomik menfaatler sağlamak ve özellikle de ortaklarının geçimleri ile ilgili ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulan şirketlerdir (KoopK m. 1/1). Sözü edilen uyum, Avrupa Birliği üyesi ülkelerde uygulamaya da yansımış; yenilenebilir enerji kooperatifleri, özellikle elektrik piyasasında güçlü aktörler haline gelmiştir.
Yaklaşık 10 yıl kadar önce, Türkiye’de de elektrik piyasası bağlamında yenilenebilir enerji kooperatifçiliği ile ilgili adımlar atılmıştır. Bu adımlar uygulamada da karşılık bulmuş; 2014-2021 dönemi arasında ülkemizde pek çok yenilenebilir enerji kooperatifi kurulmuştur. Ancak, oldukça az sayıdaki istisna dışında kooperatifler enerji üretimine başlayamamıştır. Dahası, bilhassa son yıllarda, bu kooperatiflerin pek çoğunun tasfiye ve terkin süreçlerine girdiği görülmektedir. Projeye hazırlık sürecinde yapılan istatiksel araştırmalar, Türkiye’de yenilenebilir enerji kooperatifçiliğinin umulan sonuca ulaşamadığına işaret etmektedir. Bu olumsuz sonucun sebepleri araştırıldığında ise, sektör temsilcileri de dahil olmak üzere hemen her paydaş tarafından hukuki altyapı kaynaklı sorunlara dikkat çekilmektedir. İşte bu proje de yenilenebilir enerji kooperatifleri ile ilgili hukuki altyapıyı konu edinmektedir.
Projenin amacı, yenilenebilir enerji kooperatiflerinin yaygın ve verimli organizasyonlara dönüşebilmeleri için gerekli hukuki altyapının oluşturulmasıdır. Bu amaç çerçevesinde, yenilenebilir enerji kooperatifler ile ilgili mevcut hukuki düzenlemeler irdelenecek; uygulamada yol açtığı sorunlar ortaya konulacak ve bunlara çözüm önerileri getirilecektir. Hukuki sorunlara çözüm önerileri getirilmesi aşamasında karşılaştırmalı hukuktan da yararlanılacaktır. Bu bağlamda, özellikle AB hukuku üzerinde durulacaktır. Zira Türkiye, Avrupa Yeşil Mutabakatı’na uyum politikası gütmektedir ve uyum sürecinde yenilebilir enerji kooperatifleri ile mevzuatın AB hukuku ile uyumlulaştırılması da gündeme gelebilecektir. İlaveten, konuyla ilgili AB hukuku normlarının oluşmasında etkili olan Alman hukukundan da proje kapsamında yararlanılacaktır.
Projede yenilenebilir enerji kooperatifleri konuyla ilgili üç hukuk disiplini (yenilenebilir enerji hukuku, kooperatifler hukuku, mali hukuk) çerçevesinde ele alınacaktır. Yenilenebilir enerji hukuku çerçevesinde kooperatiflerin faaliyet gösterme (elektrik enerjisi üretme) esasları incelenecektir. Bu bağlamda, lisanssız elektrik üretimine ilişkin mevzuat uyarınca enerji hizmeti yürüten idareler ve sektördeki diğer aktörlerle kooperatifler arasında kurulan hukuki ilişkiler değerlendirilecektir. Kooperatifler hukuku çerçevesinde, KoopK ve ikincil düzenlemeler ekseninde kooperatiflerin kurulması, ortak sıfatının kazanılması ve kaybedilmesi, ortaklarının hukuki durumu (hakları, borçları, sorumluluğu), organları, denetimi, sona ermesi ve tasfiyesine ilişkin sorunlar üzerinde durulacaktır. Mali hukuk çerçevesinde ise, söz konusu kooperatiflere yönelik teşvikler ile kooperatiflerin vergilendirilmesi irdelenecektir.
Proje kapsamında, konunun farklı paydaşlarının sürece katılımına gayret edilecektir. Bu bağlamda, “Farklı Hukuk Disiplinleri Açısından Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri” başlıklı bir çalıştay düzenlenecek ve bu çalıştaya kamu kurumları, meslek odaları, sivil toplum kuruluşları gibi farklı paydaşlar davet edilecektir. Böylece farklı paydaşlar arasında görüş alışverişi ve karşılıklı fikir teatisi yapılabilecektir. Son olarak, proje süresince akademik çıktılar da (örn. makaleler, yargı kararı incelemeleri) üretilecektir.